॥मकरसंक्रांत॥
मकर ?
====>
मकर =
पुं. नाम । योनिविशेषः ।
जलचर प्राणि.
मत्स्यः,
व्युत्पत्ति -
१.मनुष्यं कृणाति हिनस्ति इति मकरः ।
२.मं विष किरति वा इति मकरः ।
संहिता संदर्भ -
१.वारिशयप्राणी (च.सू. २७/४०)
२.हिंस्रदंष्ट्रकः (सु.सू.४६/११८-९,अ.ह्र.सू.६.५३,अ.सं.उ.४३/१)
संक्रांत ?
====>
संकरस्य अन्तः ॥
संकर =
पुं. क्रिया/अवस्था विशेषणम् ।
संमिश्रणम् (अ.सं.शा.८/१८)
एकत्रावस्थानम् (हे.अ.ह्र.सू.१/३२)
*************************************************
* आजच्या दिवसाचे दोन विशेष महत्वाचे शारीर गुण !! स्निग्ध व उष्ण !! *
*************************************************
॥स्निग्ध गुण निरुपणम्॥
पु.
विशेषणः,
प्रीतियुक्तः (सु.सू.३४/२४)
मित्रभावयुक्तः । (सु.क.१/८-११)
गुण.
विंशतिद्रव्यगुणेषु एकः। (अ.ह्र.सू.१/१८)
आप्यद्रव्यगुण. । (सु.सू.४१/४)
चिक्कणः । (सु.सू.३६/३)
रुक्षविपरितः। (च.सू.१/६१)
तस्य कर्म -
क्लेदने शक्तिः । (अ.ह्र.सू.१/१८)
वातहरं श्लेष्मकारि वृष्यं च (च.शा.६/१०)
स्निग्धगुणः स्नेहकृत्-मार्दवकृत्-बलवर्णकरः च । (सु.सू.४६/५१६)
महाभूतत्व -
पृथिवि + अम्बु गुण भूयिष्ठो वीर्यसंज्ञको गुणः । (सु.सू.४१/११)
इंद्रियाणाम् ग्राह्यत्वम् ? परिक्षण ?
असौ त्वग्-इन्द्रिय ग्राह्यः, चक्षुः इन्द्रिय ग्राह्यः च । (च.शा.६/१०)
परिक्षण भावः ?
दोष - श्लेष्मा ।
धातु - मेदोधातोः कर्म ।(अ.सं.सू.१)
धातुमल - अक्षिविट्-त्वचां यः स्नेहः स मञ्जो मलः ।
(च.चि.१५/१९,सु.सू.४६/५२९)
***************************************************************
॥उष्ण गुण निरुपणम्॥
पु.
विशेषणः,
घर्मः, आतपः । (सु.सू.३०/२१)
विशेषणः ।
अग्निगुणभूयिष्ठम् ।
यथा उष्णवीर्यद्रव्यम् । (च.क.१/५)
विंशति गुणेषु एकः ।
शीतविपरीतगुणः । (अ.ह्र.सू.१/१८)
वीर्यसंज्ञको गुणः ।
तस्य कर्म -
स्वेदने शक्तिः । (अ.ह्र.सू.१/१८)
महाभूतत्व -
अग्निगुणभूयिष्ठः । (सु.सू.४१/११)
यद् अग्निगुण भूयिष्ठम् तद् तेजो गुण भूयिष्ठम् । (सु.शा.३/३)
अस्य कर्म ?
क्लेशकरं , भेदनं , पाचनं, मूर्च्छा-तॄट-स्वेद-दाह करम् । (सु.सू.४६/५१४)
वातघ्नः । (सु.सू.४१/११)
इंद्रियाणाम् ग्राह्यत्वम् ? परिक्षण ?
त्वग् इंद्रियस्थान ग्राह्य स्पर्शः । (च.शा.६/१०)
परिक्षण भावः ?
दोष - पित्त ।
धातु - रक्तधातू गुणः अनुष्णशीतः ।(सु.सू.२१/१७)
धातुमल - रसस्य मलो रजः । आग्नेयम् आर्तवम् ।
रक्तस्य मलं पित्तम् ।(च.चि१५/१८)
********************************************************
क्रमशः ॥
No comments:
Post a Comment